बाँके वैशाख ३० गते ।
नेपाल–भारत सीमामा वर्षौंदेखि व्यवहारिक रूपमा चल्दै आएको एउटा सामान्य विषयलाई अहिले योजनाबद्ध ढंगले विवादको आगोमा धकेल्ने प्रयास भइरहेको छ । बाँकेको जमुनाह नाकामा सशस्त्र प्रहरीले भारतीय सडक प्रयोग गरेको भिडियो सार्वजनिक भएपछि सीमा क्षेत्रमा अनावश्यक तरंग सिर्जना गरिएको छ।
भिडियोलाई आधार बनाएर केही भारतीय व्यापारी र सीमापारका मिडियाकर्मीले नेपाली सुरक्षाकर्मी भारतीय भूमिमा निर्भर भएको जस्तो भाष्य निर्माण गर्न थालेका छन्। तर वास्तविकता त्योभन्दा धेरै फरक छ।
सीमावर्ती भूगोल आफैंमा व्यवहारिकताको भूगोल हो । कतै नेपाली नागरिक भारतीय सडक प्रयोग गर्छन्, कतै भारतीय नागरिकले नेपाली बाटो। कतिपय स्थानमा त भारतीय सुरक्षाकर्मीले समेत नेपालतर्फको बाटो प्रयोग गरेर आवतजावत गर्ने गरेका उदाहरण प्रशस्तै छन् । यी विषयलाई अहिलेसम्म सीमा क्षेत्रमा व्यवहारिक सहअस्तित्वका रूपमा बुझिन्थ्यो। तर अहिले त्यही सामान्य अवस्थालाई अतिरञ्जित गरेर आर्थिक स्वार्थसँग जोड्ने प्रयास भइरहेको देखिन्छ।
जमुनाह नाकामा केही समययता नेपाल सरकारले भन्सार जाँचलाई कडाइ गरेको छ। खुला सीमाको आडमा हुने अवैध आयात, राजस्व छलि र तस्करी नियन्त्रणका लागि सुरक्षाकर्मी सक्रिय भएपछि सीमापारका केही व्यापारीको व्यापारिक स्वार्थमा असर परेको छ। यही पृष्ठभूमिमा अहिले एउटा सामान्य भिडियोलाई राष्ट्रवादको खोल ओढाएर प्रचारबाजी सुरु गरिएको सीमा क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्।
वास्तवमा सीमामा खटिने सशस्त्र प्रहरीसँग साधन–स्रोत र पूर्वाधारको चरम अभाव छ। धुलाम्मे बाटो, अव्यवस्थित संरचना, सीमित जनशक्ति र न्यून सुविधाबीच उनीहरू दिनरात सीमा सुरक्षा, अवैध तस्करी नियन्त्रण र शान्ति सुरक्षामा खटिरहेका छन् । कतिपय स्थानमा सीमा स्तम्भसम्म पुग्न समेत सहज बाटो छैन ।
यस्तो अवस्थामा उपलब्ध भौगोलिक पहुँचको प्रयोग गर्नु कुनै अस्वाभाविक विषय नभएको सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नंं. ३० गण हेडक्वार्टर बागेश्वरीका प्रमुख एसपी भीमबहादुर चन्द बताउँछन् । सीमाको संवेदनशीलतालाई बुझ्नुभन्दा उत्तेजना फैलाउने शैलीमा प्रस्तुत गरिएका सामग्रीले दुई देशका सीमावर्ती नागरिकबीच अविश्वास बढाउने खतरा देखिएको छ।
दशकौंदेखि रोटी–बेटी, व्यापार र सामाजिक सम्बन्धले गाँसिएका सीमावर्ती समुदायलाई यस्ता कृत्रिम विवादले विभाजित गर्न सक्छ । अझ सामाजिक सञ्जालमा अपुष्ट दाबी र आक्रामक टिप्पणीले परिस्थिति थप जटिल बन्ने जोखिम छ।
Discussion about this post