बाँके पुस २४ गते ।
बाँकेको राप्तिसोनारी–१ बैरियाका खुना जातिका व्यक्ति गत वर्षदेखि नदीमा गोही छाडेदेखि माछा मार्न जान डराउँछन् । हिजोआज नदीमा गोही देखिन थालेपछि उहाँहरूको नदीमा माछा मार्न जाने क्रम घटेको छ । राप्तिसोनारी–१ बैरियाकी रामकुमारी खुना भन्छन् “पहिला नदीमा ढुक्क भएर माछा मारिन्थ्यो ।
हिजोआज नदीमा गोही छाडेदेखि माछा मार्न जान डर लाग्छ ।” रामकुमारीको भनाइअनुसार नदीमा गोही छाड्नुभन्दा पहिला बोक्न नसकिने गरी माछा मार्ने खुना जाति अहिले मुस्किलले एकदेखि डेढ किलो माछा मार्ने गर्छन् । “हामी त पहिला माछा मार्न जाँदा नदीछेउमै बास बसेर तीन चार दिनपछि बोक्न नसकिने गरी माछा लिएर घर फर्कन्थ्यौँ”, उनले भने, “अहिले सक्नेले पनि मुस्किलले एक डेढ किलो मार्ने गर्छन् ।” राप्ती नदीमा गोही छाड्दा नदी किनारमा बसोबास गर्ने कुमाल र खुना जातिलाई नदी तर्दा र माछा मार्दा समस्या हुने गरेको उनीहरूको भनाइ छ ।
राप्ती नदीको छेउमा स्थायीरुपमा बसोबास गरेका खुना जाति पहिला यही राप्ती नदीमा मारेको र माछासँग अन्न साटेर खाएको कुरा कथाका रूपमा सुनाउँछन् । नदीमा माछा मारेर जीविकोपार्जन गर्ने खुना जाति हिजोआज माछा मार्न नपाउँदा ज्याला मजदुरीको काम गर्न बाध्य भएको बताउँछन् । “माछा मारेर जीवन धान्ने हाम्रो पुर्ख्यौली पेसा हो, तर गत वर्षदेखि नदीमा गोही छाडिएको हुँदा हामीलाई माछा मार्न जान डर लाग्छ”, सोही ठाउँका ४० वर्षीय शशिराम खुना भन्छन, “माछा मार्न नपाएपछि हिजोआज हामी ज्याला मजदुरी गर्न बाध्य भएका छौँ ।” शशिरामका अनुसार पहिला माछा मारेर पैसा कमाउन खुना जातिले सक्दैनथे ।
“हिजोआज मजदुरी गरेर केही पैसा कमाए पनि मन सन्तुष्ट हुँदैन”, उनले भने, “नदीमा स्वतन्त्र भएर माछा मार्न नपाउनु हाम्रा लागि दुर्भाग्य हो, अन्य पेसा गर्नु हाम्रो बाध्यता हो ।” पेसा नै परिवर्तन हुन थालेपछि दलबहादुर खुना पनि चिन्तित छन् । सानैदेखि नदीमा माछा मारेर हुर्किनुभएका दलबहादुरको दिनचर्या हिजोआज ज्याला मजदुरीमा घर बनाउन र खेतबारीमा काम गर्नमै व्यस्त रहन्छ । “एक वर्षअघिसम्म नदीमा माछा मार्न हामीले सल्लाह गरेर समूह बनाउँथ्यौँ”, दलबहादुरले विगत सम्झँदै भने, “उतिबेला हामी बिहानै उठेर माछा मार्ने जाल, माछा राख्ने डलिया, खानेकुरा, पाल लगाएका चाहिने सबै सामान बोकेर पाँच छ दिन नदी छेउकै जङ्गलमा बास बस्थ्यौँ, तर अहिले नदीमा गोही छाडिएको हुनाले ती दिन हाम्रा लागि कथा जस्तै भएका छन् ।”
नदीमा गोही छाडिएकै कारण नदी तर्दै गर्दा गोहीले ३४ वर्षीय तिलकराम कुमालको देब्रे खुट्टाको कुर्कुच्चा खाइदिएको छ । राप्ती सोनारी–१ उजखोलाका तिलकराम त्यही नदीमा पहिला पौडी खेल्दै नदी तर्ने गर्थेे । गत जेठ ३२ गते मामाघरबाट आफ्नो घर फर्कँदा राप्ती नदी तर्ने क्रममा गोहीले उहाँको देब्रेखुट्टाको कुर्कुच्चो खाएको तिलकरामले बताए ।
Discussion about this post