बर्दिया चैत ३ गते ।
पश्चिम नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र वन्यजन्तुलाई वर्षभरि पानीको अभाव हुन नदिन प्राकृतिक र कृत्रिम गरी १९० वटा पोखरी निर्माण गरिएको छ । गर्मी मौसम सुरु भएसँगै निकुञ्ज प्रशासनले ती पोखरीको मर्मत तथा सञ्चालन तयारी थालेको जनाएको छ ।
झण्डै ९६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको निकुञ्जभित्र कर्णाली नदीसहित प्राकृतिक जलस्रोत भए पनि गर्मी मौसममा धेरै पोखरी सुक्ने समस्या देखिन्छ । यस समस्यालाई मध्यनजर गर्दै वन्यजन्तुलाई पानीको अभाव हुन नदिन निकुञ्जले कृत्रिम पोखरी निर्माण गरी व्यवस्थापन गर्दै आएको छ ।
निर्मित १९० पोखरीमध्ये अधिकांश कृत्रिम छन् भने ५५ वटा पोखरी सौर्य ऊर्जामा आधारित प्रणालीबाट सञ्चालनमा रहेका छन् । प्राकृतिक पोखरी गर्मीमा सुक्ने भएकाले वन्यजन्तुलाई पानी उपलब्ध गराउन कृत्रिम पोखरी महत्त्वपूर्ण स्रोत बनेका छन् । यद्यपि, कतिपय कृत्रिम पोखरीमा जडान गरिएका उपकरण बिग्रिने समस्या पनि देखिएको छ ।
बजेट अभावका कारण सबै उपकरण समयमै मर्मत गर्न नसक्दा केही पोखरी सञ्चालनमा समस्या हुने गरेको निकुञ्ज प्रशासनले जनाएको छ । निकुञ्जका संरक्षण अधिकृत तथा सूचना अधिकारी सरोजमणि पौडेलका अनुसार अधिकांश पोखरी सञ्चालनयोग्य भए पनि केही पोखरीको मर्मत आवश्यक रहेको र त्यसका लागि पहल भइरहेको छ ।
निकुञ्जभित्र रहेका पोखरीमा पानी अभाव भएमा वन्यजन्तु पानीको खोजीमा कर्णाली नदीको गेरुवा भँगालोतर्फ पुग्ने गर्छन् । तर, गेरुवा भँगालोले दिशा परिवर्तन गरी पश्चिमतर्फ बग्न थालेपछि गर्मीमा नदीमा पानीको मात्रा घट्ने समस्या देखिएको छ । पानीको अभावकै कारण गत वर्ष केही एकसिङ्गे गैँडा भारततर्फ पलायन भएको र अझै नेपाल फर्किन नसकेको निकुञ्ज स्रोतले जनाएको छ ।
कृत्रिम पोखरीको नियमित सञ्चालन तथा मर्मतका लागि आवश्यक बजेट अभाव भएपछि निकुञ्जले राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागसँग अतिरिक्त बजेट माग गरेको छ । विगतका वर्षको तुलनामा यस वर्ष बजेट कटौती हुँदा पोखरीको मर्मतसम्भारमा चुनौती थपिएको निकुञ्जको भनाइ छ ।
निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत अशोक रामले गर्मी मौसममा वन्यजन्तुलाई पानीको समस्या नहोस् भन्ने उद्देश्यले पोखरीको मर्मत तथा व्यवस्थापन सुरु गरिएको जानकारी दिए । साथै गैरसरकारी संस्थासँग समन्वय गरेर वन्यजन्तुलाई पर्याप्त पानी उपलब्ध गराउने प्रयास भइरहेको उनले बताए ।
Discussion about this post