सर्लाही, साउन २४ गते ।
आफ्नो खेतमा धान रोप्न आवश्यक मल खोज्दै सीमापारि भारत पुगेका सर्लाहीका दुई किसान ३८ दिन भारतीय प्रहरीको हिरासतमा बस्नुपरेको छ। खेतमा हाल्ने एक–एक बोरा युरिया मल बोकेर घर फर्कंदै गर्दा पक्राउ परेका उनीहरू अहिले धरौटीमा छुटेर घर फर्किएका छन्।
सर्लाहीको सीमावर्ती बलरा नगरपालिका–५ अर्नाहाका ६४ वर्षीय नागेन्द्रप्रसाद सिंह र उनका भाइ ६२ वर्षीय सुरेशप्रसाद सिंह नेपालमा पर्याप्त मल नपाएपछि बाध्य भएर भारतको सोनवर्षा पुगेका थिए। सीतामढी व्यवहार अदालतको आदेशअनुसार जनही १० हजार भारतीय रुपैयाँ धरौटी बुझाएर उनीहरू शुक्रबार साँझ हिरासतमुक्त भएका हुन्।
हिरासतबाट फर्किएपछि नागेन्द्रप्रसाद शनिबार बिहानै खेतीपातीका लागि गाउँको घर पुगे। उनका भाइ सुरेशप्रसाद भने मलंगवा नगरपालिका–१० स्थित घरमै छन्। खेतमा रोपाइँको चटारोबीच मल खोज्न निस्किएका उनीहरूका लागि घर फर्किन पाउनु पनि सहज थिएन।
सुरेशप्रसादका अनुसार गत असार १७ गते दुवै दाजुभाइ साइकलमा एक–एक बोरा युरिया मल बोकेर भारतको सोनवर्षाबाट नेपाल फर्कंदै थिए। सीमामा भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) का गस्ती टोलीले उनीहरूलाई पक्राउ गरी डुमरा थानाको जिम्मा लगायो।
‘हामी किसान हौँ, धान खेतीका लागि एक बोरा मल लिन गएका हौँ भन्दा पनि छाडेनन्,’ सुरेशप्रसादले भने, ‘मल बोकेर घर फर्कंदै गर्दा एक्कासि पक्राउ पर्यौँ। खेतीका लागि मल खोज्न गएको मान्छे ३८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो।’
उनका अनुसार आफूहरूले दुई बोरा युरिया मल मात्र ल्याएका थिए। तर मुद्दा चलाउने क्रममा थप छ बोरा डीएपी मलसमेत बरामद भएको देखाइएको उनले दाबी गरे।
‘रोपाइँ गर्ने बेला खेतमा मल चाहिएको थियो। नेपालमा मल पाएनौँ। त्यसैले दाजुभाइ मिलेर भारत गएका थियौँ,’ उनले भने, ‘हामीले तस्करी गर्न होइन, आफ्नो खेत बचाउन मल खोजेका थियौँ। तर त्यही मल बोकेर फर्कंदा जेल जानुपर्यो।’
अदालतको आदेशअनुसार उनीहरूलाई प्रत्येक एक महिनामा तारिख बुझ्न उपस्थित हुन भनिएको सुरेशप्रसादले बताए। हिरासतबाट छुटे पनि मुद्दाको प्रक्रिया भने अझै टुंगिएको छैन।
यो घटनाले सीमावर्ती क्षेत्रका किसानमा मलको अभाव र त्यसले निम्त्याएको जोखिमबारे प्रश्न उठाएको छ। खेती गर्ने समयमा सरकारी अनुदानको मल पर्याप्त नपाउँदा सीमावर्ती क्षेत्रका किसान भारतीय बजारमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था रहेको स्थानीयको भनाइ छ।
बलरा नगरपालिका निवासी तथा जिल्ला समन्वय समिति सर्लाहीका सभापति कौशलकिशोर सिंहका अनुसार नेपालमा अनुदानको मल पर्याप्त उपलब्ध नहुँदा सीमावर्ती क्षेत्रका धेरै किसान लुकीछिपी भारतीय बजार पुग्ने गरेका छन्।
‘किसानको मुख्य चिन्ता आफ्नो खेतमा समयमै मल पुर्याउनु हो। तर सीमामा कडाइ भएपछि मल ल्याउँदा पक्राउ पर्ने त्रास पनि थपिएको छ,’ सभापति सिंहले भने, ‘सिंह दाजुभाइले भोगेको घटनापछि सीमावर्ती किसान झनै त्रसित भएका छन्।’
खेतीका लागि मल खोज्दै सीमापारि पुगेका यी दुई किसानको घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न भने उठाएको छ—किसानले आफ्नो खेतमा मल हाल्नका लागि कहाँ जाने? देशभित्र मल नपाएपछि बाहिर खोज्न जाने किसानलाई अपराधीको व्यवहार गरिनु कति उचित हो?
Discussion about this post