विगतका भोगाई सोचको भविष्य : डा. बुढा (जनमुखि स्वास्थ्य सेवा बनाउछु)

खड्क सुनार मुगु फागुन १२ गते ।
नेपालका ७ प्रदेश र ७७ वटा जिल्ला मध्ये एक जिल्ला हो मुगु । यो जिल्ला कर्णाली प्रदेशमा पर्दछ । अरु प्रदेश भन्दा कर्णाली प्रदेश भन्ने बित्तिकै दुर्गम मानिदै आएको छ । शिक्षा , स्वास्थ्य , यातायत , लगायत विकासका हिसावले पछाडी रहेको यो प्रदेश बर्तमान अवस्थामा पनि उहि व्यथा छ । कर्णालीका १० वटा जिल्ला मध्ये एक मुगु पनि पर्दछ । नेपालको सबै भन्दा ठुलो ताल रारा पनि यहि जिल्लामा पर्दछ ।
यो जिल्लामा रारा ताल अवस्थिीत भएता पनि यहाका स्थानीयले ताल बाट लाभ लिन सकेका छैनन भने सरकारको नजरमा नपरेको पनि देखिन्छ । जति बाहिर प्रचारप्रसार भएता पनि रारा ताल लाई सौतेनी व्यवहार गरेको पाईन्छ ।

यो जिल्ला न त सरकारको नजरमा न त प्रदेश सरकारको नजरमा परेको छ । यो जिल्ला यति मात्र नभई गास , बास , कपासको पनि उस्तै व्याथा रहेको पाईन्छ । देशमा केन्द्र सरकार प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकार गरि तिन तहका सरकार छन् ।

यि तिन तहका सरकार सञ्चालन भए नभएको अझै पनि मुगाली जनता लाई अवगत नै छैन । यो जिल्लामा प्रयाप्त मात्रामा विभिन्न प्रकारका वहुमुल्य जडिबुटि यार्सागुम्वा , घुच्ची च्याउ , पाच औले , सतुवा लगायत यथावत जडिबुटि अहिले पनि पर्याप्त मात्रामा पाईन्छ । यतिका प्राकृतिकको वर्दान रहेका जडिबुटिको नत बजार भाउ न त बजारीकरणमा स्थान पाएका छन् । यस्तै सेरोफेरामा आधारीत मुगु जिल्लाको पुर्वी करान भेगमा पर्ने मुगुमकार्मारोङ्ग गाउपालिका वडा नं ९ मा जन्मिनु भएका अनि गरिब परिवारको घरमा जिवन बिताईरहेका एक व्यक्ति हुन ।

विगत २१ वष सम्म स्वास्थ्यमा पछाडी परेको मुगु जिल्लाका जनता लाई भोग प्यास , निन्द्रा नभनि सेवा प्रवाह गरि रहेका एक चिकित्सक हुन बलिराज बुढा । उनी यो क्षेत्रमा सरिक भएको करिब २१ वर्ष पुग्यो । उनी आफ्नो कार्यालयको हाता भित्र नभई गाउमै पसि घुम्ती शिविर लगायत जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरि सेवा पनि प्रवाह गरि रहेका छन् । बुढा मुगु जिल्लाको सदरमुकाम गमगढी बजारमा रहेको जिल्ला अस्पताल मुगुमा कार्यरत हुनुहुन्थ्यो ।

अहिले नेपाल सरकारले समायोजन गरे पछि गमगढि देखि सोझै हिसावले १२ कोष टाढा रहेको मुगुम कार्मारोङ्ग गाउपालिकामा सरुवा भई हाल उनी सो गाउपालिकामा कार्यरत हुनुहुन्छ । एक गरिब परिवारमा हुर्केका बुढा उनी सानै उमेरमा एक कुशल , समाजसेवी व्यक्ति पनि हुन् । उनले गरेका योगदान अहिले गाउ घर तिर गए पछि हेर्न सकिन्छ । सानै उमेरमा आफ्नी फुपु सँग जीवन बिताई रहेका बुढा बुवा आमाको माया बाट टाढा रहेका अहिले त्यो पल सम्झे पछि उनलाई आँखा बाट आसु पनि नझरेको होईन ।

उनले मुगु सदरमुकाम गमगढि देखि सोझै हिसावले १२ कोष टाढा भएपनि भौगोलक विकटता खोला खपेरा भिरपाखा कठिनाइले मुस्किलै एक दिनमा पुगिने मांगी्र गा वि स को मांगी्र गाउ“ले वडा न १ चिमात २ ३ पापु ४ छाइल ५ ६ माग्रि ७ ८ ९ मह गाउ“लाइ गा वि स को नेतृत्व दिईरहेकका छन् । माग्री गाउ“ स्थाीत सजिलै र थाोरै औलाले गन्न सकिने सरकारी कार्यालय हरु मा गाउ“ विकास समिति को कार्यालय श्री बुद्ध उच्च मा वि मागी्र र स्वास्थ्य ्चौकि अवस्थित छन् ।

उनी स्वास्थ्य चौकी मांग्री जुन दुइ दशक भन्दा पहिलाको उप स्वास्थ्य चौकि हाल को स्वास्थ्य चौकि जहा विगत ६ बर्ष देखि हिजो सम्म मा त्यहा कार्यरत थिए । हाल उक्त स्वास्थ्य चौकि बाट बढुवा र सरुवा भइ जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय मुगुमा कार्यरत रहदा पुन बुढालाई अगाडीकै बाटो हिट्नु परेको छ । उहाको यो कुनै लेख कथा र ईतिहास होईन बस् भन्न खोजेको यतिमात्र होकि विगतको भोगाइ छोड्दा सोचाइ भविष्यको पनि कल्पना हो । कुनै पनि नागरिक आफ्नो जीवनयापन गर्न कुनै न कुनै उपाय सुल्झि हाल्छन् ।

ADVERTISEMENT

२०५० भन्दा अगाडि एक ताका मा“ग्रीको ढुङ्गेधारा भन्ने ठाउमा ढुगेधारा स्वास्थ्य चौकि थियो । पछि उक्त स्वास्थ्य चौकि लुम्स सरेपछि केहि वषर््ा पछि उप स्वास्थ्य चौकि स्थापना भएको रहेछ । त्यसको लिखित अभिलेख भेटाउन मुस्किल छ ।

परिघटना यस्तो आयो कि अ हे व जागरिको को सरुवात कालिकोट जिल्लाको विकट खिन उप स्वास्थ्य चौकि मा २ वर्ष र मुगु जिल्लाको मुगु स्वास्थ्य चौकि मा २ वषर््ा गरि थारै ४ वषर््ाको आर्जित अनुभव अव आपनै गा वि स को स्वास्थ्य चौकिमा उर्तान पर्छ भन्ने लागि सधै जसो मैले औलामा गन्थे गर्नपर्ने र नगरी नहुने कर्म हरु के थिय त भन्दा त्यहा रहेको बढ्दो मातृ तथा वाल मृत्य दर घटाउने ।

गर्भजाच तथा स्वास्थ्य सस्था मा सुत्केरि गराउन पो्रत्साहित गर्ने । ५ वषर््ा सम्मका वाल वालकिाको खोप तथा अन्य उपचार वढाई वाल मृत्यु दर शिशु मृत्यु दर तथा नव शिशु मृत्यु दर घटाउदै सस्थाको भौतिक सरचना र सेवाको गुणस्तर बढाउने । म संगै त्यहाका स्वास्थ्य संस्थाका सहयात्री हरु व्यवस्थापन समिति का सदस्य हरु महिला स्वास्थ्य स्वय सेविका हरु र अन्य अग्रज हरु ले पनि स्वास्थ्य चौकिको स्तरोन्नति बर्थिङ सेन्टरको जग्गा खरिद भवन निर्माण सचारु जस्ता कार्यहरुमा सहयोगको भावना पोखेकाले मलाइ काम गर्दा सहज हन्थ्यो ।

बुढाका विगतमा भएका कार्य प्रगतिको जनचासो ।

१ गर्भ जाँच र सस्थामा सरक्षीत सुत्केरीका लाीग यु एम एन मुग र गा वि स साझेदारीमा २०६९÷ ७० तिर गर्भवतिको घर घरमा गर्भवतिकै चिन्ह अकित झण्डा राखी संस्थामा रहेको सुन्य गर्भ जाच र सुत्केरी जाच लाइ सरुवात गरेको ।
२ गा वि स श्रोतबाट वर्थिङ सेन्टरको जग्गा खरिद का लागि रु २३ , ०००० जुटाइ भवन डिभिजन जम्लाद्धवारा भवन सम्पन्न र सस्थामा सुत्केरी सञ्चालन गरेको ।

३ महिला स्वास्थ्य स्वय सेविका लाई नियमित मासिक वैठक तथा परिचालन गरी ऋण लगानि र व्याज वाट म स्वा स्व से को लोगो सहितको स्वीटर वितरण र अन्य रचनात्मक

हेनुहोस बुढाले गरेको स्वास्थ्य सम्बन्धि कार्यक्रमहरु ।।

४ सम्पूर्ण करान भेगकै५ गा वि स का दरु दरामा रहेका जोखिम गर्भवति सुत्केरी नवशिशु संग अत्यन्तै सर्घसका साथ जिवन उद्धारका लागि खटिएर उपचार पछि सन्चो भएका हसिला अनुहार हरुले अझै उत्साह पर्दान गरेको ।
५ जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय मुगु बाट आ व २०७०÷ ७१ मा उत्कृष्ट स्वास्थ्य कार्याकर्तामा सम्मानित ले मेरो कार्य कौशलतामा झन उर्जा बढेको ।

विरामीलाई फिल्टर सहयोग बुढा लाई सोमवार एक कार्यक्रमका बिच उन लाई विदाई गरिएको छ । विदाईमा जिल्ला स्वास्थ्य सेवा कार्यालयका कार्यालय प्रमुख लगायत अन्य चिकित्सकहरुले उनलाई विदाई गरेका थिए । भनिन्छनी मिलन बिछोड यो त प्राकृतिकको नियमनै हो । कहिले उकाली त कहिले ओराली हुने गर्दछ ।

बुढाले जिल्ला अस्पताल मुगुमा जीवन र मृत्युको मुखमा रहेका बिरामी लाई स्वच्छ पानी पिउनको लागि आफ्नै व्यत्तिगत तर्फ बाट रु ५ हजार बराबरको २ वटा फिल्टर कार्यालय लाई हस्तान्तरण गर्नु भएको छ । बुढाले यो पनि भन्नु भएको छ , स्वास्थ्य क्षेत्रमा पछाडी परेको लामा समुदाय तथा गाउपालिकाका सबै स्थानीय लाई जनमुखि स्वास्थ्य सेवा बनाउने पनि उनले प्रतिबद्धता गर्नु भएको छ । बुढा आजै आफ्नो कर्म थलो तिर प्रस्थान गरि सक्नु भएको छ । धन्यवाद बलि बहादुर बुढा लाई कार्यकाल शुभ रहोस् ।

हेनुहोस् तस्बिरहरु