बाँके वैशाख १३ गते ।
सिक्टा सिँचाइ आयोजनाअन्तर्गत पर्ने पश्चिमी मूल नहर वन्यजन्तुका लागि जोखिमपूर्ण बन्दै गएको छ। नहरको अधिकांश भाग वन क्षेत्रभित्र पर्ने भएकाले पछिल्ला दिनहरूमा वन्यजन्तुहरू पानी पिउन नहरमा झर्ने र फँस्ने घटनामा वृद्धि भएको सरोकारवालाहरूले बताएका छन्।
उक्त नहर क्षेत्रभित्र बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज, सामुदायिक वन, राष्ट्रिय वन तथा सरकारद्वारा व्यवस्थित चक्ला वन क्षेत्र पर्दछन्। यही कारण वन्यजन्तुहरू नियमित रूपमा नहरसम्म पुग्ने गरेका छन्। तर, नहरको संरचना वन्यजन्तुमैत्री नहुँदा धेरै जनावरहरू पानीमा डुब्ने, फँस्ने र ज्यान गुमाउने अवस्था देखिएको छ।
शुक्रबार राप्तीसोनारी गाउँपालिका–२, खोरियास्थित नहरमा पानी पिउन गएका एक मृग फँसेको थियो। स्थानीय केही व्यक्तिहरूले उक्त मृगलाई नहरबाट उद्धार गरे पनि त्यसपछि जङ्गलमा लगेर मारेर मासु भागबण्डा गरेको खुलेको छ। डिभिजन वन कार्यालय बाँकेका सूचना अधिकारी टङ्क गुरुङका अनुसार मासु बोकेर घरतर्फ जाँदै गरेका तीन जना स्थानीयलाई वन क्षेत्रमै पक्राउ गरिएको हो।
उनका अनुसार पक्राउ परेकाहरू राप्तीसोनारी–२ का बासिन्दा हुन्। उनीहरूको साथबाट ६ किलो ७०० ग्राम मृगको मासु, एक थान मोबाइल र मोटरसाइकल बरामद गरिएको छ। घटनामा संलग्नमध्ये एक जना नाबालकसमेत रहेका छन्। हाल उनीहरूलाई डिभिजन वन कार्यालय बाँकेको सशस्त्र वन सुरक्षा शाखाको हिरासतमा राखी अनुसन्धान भइरहेको जनाइएको छ।
यसैबीच शनिबार सोही क्षेत्रअन्तर्गत हरलाफाँटा सामुदायिक वन नजिकैको नहरमा एकैदिन चार वटा चित्तल फँसेका थिए। स्थानीय वन उपभोक्ता, वन कर्मचारी तथा निकुञ्ज कर्मचारीको संयुक्त प्रयासमा ती सबै चित्तललाई सकुशल उद्धार गरी सुरक्षित वन क्षेत्रमा छाडिएको डिभिजन वन कार्यालयले जनाएको छ।
सूचना अधिकारी गुरुङका अनुसार शनिबार दिउँसो तीन वटा र राति एउटा चित्तल नहरमा फँसेका थिए। हरलाफाँटा वन उपभोक्ता समितिका सचिव प्रेम बुढामगरसहित स्थानीयवासी र सुरक्षाकर्मीको सक्रियतामा उद्धार सम्भव भएको हो।
डिभिजन वन कार्यालय बाँकेका वरिष्ठ वन अधिकृत सुशील सुवेदीका अनुसार पश्चिमी मूल नहर वन्यजन्तुका लागि पासोजस्तै बनेको छ। “हालसम्म सयौँ वन्यजन्तु नहरमा फँसेका छन्। केही घटनामा उद्धार सम्भव भए पनि धेरैजसोमा जनावरले ज्यान गुमाउने गरेका छन्,” उनले भने।
उनका अनुसार वन्यजन्तुहरू पानीको खोजीमा नहरसम्म पुग्ने गरेका छन्। पछिल्लो समय वनडढेलोका कारण पनि वन्यजन्तु भाग्ने क्रममा नहरमा फँस्ने घटनामा वृद्धि भएको छ। वन क्षेत्रमा पर्याप्त पानीको अभाव हुनु पनि समस्या बढ्नुको अर्को कारण रहेको उनले बताए।
वन क्षेत्रमा वन्यजन्तुका लागि पोखरी निर्माण गरिए पनि ती अधिकांश सुक्खा रहेका छन्। बजेट अभावका कारण ती पोखरीमा सोलार प्रणाली जडान गर्न नसकिएको र पानीको स्थायी व्यवस्था हुन नसकेको अधिकारीहरू बताउँछन्। केही सामुदायिक वनमा पानीसहितका पोखरी भए पनि ती पर्याप्त नभएको जनाइएको छ।
स्थानीयका अनुसार सिँचाइ आयोजनाले केही स्थानमा वन्यजन्तुका लागि पानी पिउने घाट निर्माण गरेको भए पनि ती गुणस्तरीय र सुरक्षित छैनन्। साथै, घाटहरूको संख्या अत्यन्त न्यून रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
वन्यजन्तु संरक्षणका लागि नहरलाई सुरक्षित बनाउने, गुणस्तरीय घाट निर्माण गर्ने तथा नहरको दुवैतर्फ तारजाली लगाउने व्यवस्था गर्न आवश्यक रहेको स्थानीय तथा सरोकारवालाहरूले जोड दिएका छन्। दीर्घकालीन समाधानका लागि यस्ता संरचनात्मक सुधार अपरिहार्य रहेको उनीहरूको निष्कर्ष छ।
Discussion about this post